Από την Κάρυστο στον Καβοντόρο: εκεί που η Εύβοια αγριεύει

Η Κάρυστος και ο κόλπος της, από το Κοκκινόκαστρο.

Υπάρχει μια στιγμή, καθώς αφήνεις πίσω σου την Κάρυστο και παίρνεις τον δρόμο προς τα ανατολικά, που το τοπίο αρχίζει σιγά σιγά να αλλάζει. Οι δρόμοι στενεύουν, οι πλαγιές γίνονται πιο απότομες, το Αιγαίο εμφανίζεται ξαφνικά βαθιά κάτω από τα πόδια σου και ο άνεμος δυναμώνει. Είναι σαν να περνάς ένα αόρατο σύνορο.

Από τη μια μένει η Κάρυστος, απλωμένη στον ήρεμο κόλπο της. Από την άλλη αρχίζει ο κόσμος του Καβοντόρου.

Ένας τόπος τραχύς και παράξενα όμορφος, σπαρμένος με μικρά χωριά που για αιώνες έμαθαν να ζουν ανάμεσα στο βουνό και σε μια θάλασσα που δεν χαρίζεται εύκολα.

Η Κάρυστος, η πύλη του νότου

Στους πρόποδες της Όχης, η Κάρυστος υπήρξε ανέκαθεν στραμμένη προς τη θάλασσα. Το φυσικό της λιμάνι, η θέση της απέναντι από την Αττική και η εύφορη γη γύρω της την έκαναν από πολύ νωρίς έναν σημαντικό τόπο της νότιας Εύβοιας.

Πίσω όμως από την πόλη υψώνεται ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος. Η Όχη, οι βαθιές ρεματιές και οι απότομες πλαγιές της δημιουργούν ένα φυσικό σύνορο. Και όσο προχωρά κανείς προς την ανατολική πλευρά, τόσο περισσότερο καταλαβαίνει ότι εδώ οι αποστάσεις δεν μετριούνταν πάντα σε χιλιόμετρα.

Μετριούνταν σε ώρες περπατήματος.

Στην Όχη, το βουνό αλλάζει την αίσθηση του ταξιδιού.

Τα χωριά πίσω από το βουνό

Πλατανιστός, Καλλιανοί και μικρότεροι οικισμοί σκορπισμένοι στις πλαγιές συνθέτουν έναν τόπο που μέχρι σχετικά πρόσφατα παρέμενε δύσκολα προσβάσιμος.

Πριν ανοίξουν οι σημερινοί δρόμοι, τα μονοπάτια ήταν οι πραγματικές αρτηρίες της περιοχής. Από εκεί περνούσαν άνθρωποι και ζώα, προϊόντα και νέα. Από εκεί πήγαιναν στα χωράφια, στις στάνες, στα ξωκλήσια και στις γειτονικές κοινότητες.

Η ζωή ήταν δεμένη με ό,τι μπορούσε να προσφέρει ο τόπος: μικρές καλλιέργειες, κτηνοτροφία, νερό από τις πηγές, πέτρα και ξύλο. Τα σπίτια χτίζονταν για να αντέχουν και οι οικισμοί δημιουργούνταν εκεί όπου το ανάγλυφο μπορούσε να προσφέρει λίγη προστασία.

Γιατί εδώ υπήρχε πάντοτε ένας αόρατος κάτοικος.

Ο άνεμος.

Εκεί όπου κυβερνά ο Καβοντόρος

Το ακρωτήριο Καφηρέας, ο περίφημος Καβοντόρος των ναυτικών, βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Εύβοιας. Τα στενά ανάμεσα στην Εύβοια και την Άνδρο είναι γνωστά από παλιά για τους δυνατούς ανέμους και την άγρια θάλασσά τους.

Όταν φυσούν τα μελτέμια, η θάλασσα αλλάζει πρόσωπο. Για τους ανθρώπους των χωριών, όμως, ο άνεμος δεν ήταν μια ταξιδιωτική εντύπωση. Ήταν μέρος της καθημερινότητας. Καθόριζε τις καλλιέργειες, τις μετακινήσεις και πολλές φορές την ίδια τη μορφή του τοπίου.

Κι έτσι ο Καβοντόρος δεν είναι απλώς ένα ακρωτήριο στον χάρτη. Είναι ένας ολόκληρος μικρός κόσμος που έμαθε να ζει με τον αέρα.

Πλατανιστός, εκεί όπου εμφανίζεται ξανά το νερό

Κατεβαίνοντας προς τον Πλατανιστό, το τοπίο αλλάζει και πάλι. Εκεί όπου περιμένεις μόνο ξερή πέτρα και ανεμοδαρμένες πλαγιές, εμφανίζονται νερά, πλατάνια και ρεματιές.

Ο Πλατανιστός υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα χωριά της περιοχής και γύρω του απλώνονται μικρότεροι οικισμοί, παλιά μονοπάτια, πέτρινα γεφύρια, βρύσες και ξωκλήσια.

Είναι αυτή η αντίθεση που κάνει τη νότια Εύβοια τόσο ξεχωριστή. Μέσα σε λίγα χιλιόμετρα μπορείς να περάσεις από ένα σχεδόν κυκλαδίτικο, ανεμοδαρμένο τοπίο σε μια καταπράσινη ρεματιά.

Σαν να αλλάζεις τόπο χωρίς να έχεις αλλάξει βουνό.

Καλλιανοί, ανάμεσα στο φαράγγι και το Αιγαίο

Πιο βόρεια, οι Καλλιανοί βρίσκονται σε έναν από τους πιο εντυπωσιακούς τόπους της Όχης. Εδώ καταλήγει το μεγάλο φαράγγι του Δημοσάρη, ακολουθώντας την πορεία των νερών από το βουνό προς το Αιγαίο.

Για αιώνες αυτά τα περάσματα δεν υπήρχαν για την αναψυχή των σημερινών πεζοπόρων. Ήταν δρόμοι ανάγκης. Ένωναν οικισμούς, βοσκοτόπια και καλλιέργειες και αποτελούσαν μέρος μιας καθημερινότητας στην οποία το περπάτημα ήταν ο φυσικός τρόπος μετακίνησης.

Έτσι, τα σημερινά μονοπάτια γίνονται μικρές χαραμάδες προς έναν κόσμο που έχει σχεδόν χαθεί.

Στο φαράγγι του Δημοσάρη, στην περιοχή των Καλλιανών.

Ένας τόπος που έμαθε να ζει μόνος του

Η απομόνωση άφησε βαθύ αποτύπωμα στον Καβοντόρο. Οι μικρές κοινότητες έπρεπε για μεγάλο μέρος της ιστορίας τους να βασίζονται στις δικές τους δυνάμεις και οι άνθρωποι γνώριζαν το βουνό, τα νερά και τον καιρό με έναν τρόπο που σήμερα δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε.

Μέσα σε αυτή την απομόνωση, τα πανηγύρια και οι γιορτές των μικρών εκκλησιών αποκτούσαν ιδιαίτερη σημασία. Ήταν οι μέρες που οι άνθρωποι άφηναν τις σκορπισμένες γειτονιές και συναντιούνταν ξανά — αντάλλασσαν νέα, έτρωγαν, έπιναν, χόρευαν.

Ήταν, με έναν τρόπο, οι μέρες που ο τόπος ξαναγινόταν κοινότητα.

Ο Πλατανιστός, απλωμένος σε μικρές γειτονιές στις πλαγιές.

Μια άλλη πλευρά της Εύβοιας

Σήμερα ο δρόμος κάνει αυτό το ταξίδι πολύ ευκολότερο. Δεν μπορεί όμως να αλλάξει τη φύση του τόπου.

Ο Καβοντόρος εξακολουθεί να έχει κάτι από την αίσθηση του μακρινού. Ίσως επειδή εδώ το τοπίο παραμένει μεγαλύτερο από τον άνθρωπο. Ίσως επειδή υπάρχουν ακόμη μέρη όπου το μόνο που ακούγεται είναι ο αέρας και η θάλασσα.

Κι αυτό είναι τελικά που αξίζει να αναζητήσει κανείς φεύγοντας από την Κάρυστο.

Όχι ακόμη ένα αξιοθέατο.

Αλλά μια άλλη Εύβοια — πιο άγρια, πιο μοναχική και βαθιά δεμένη με τους ανθρώπους που έμαθαν να ζουν πάνω της.