Η Μάχη των Δολιανών και η ιστορία πίσω από τον Νικηταρά «Τουρκοφάγο»
Στις 18 Μαΐου 1821, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, τα Άνω Δολιανά βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας μάχης που έμελλε να γράψει το όνομα του μικρού αρκαδικού χωριού στην ιστορία.
Ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις βγήκαν από την Τριπολιτσά και κινήθηκαν προς τα Βέρβενα και τα Δολιανά, όπου είχαν συγκεντρωθεί ελληνικές δυνάμεις. Στόχος τους ήταν να διαλύσουν τα στρατόπεδα των επαναστατών και να ανακόψουν την πίεση που άρχιζε να ασκείται γύρω από την Τριπολιτσά.
Στα Άνω Δολιανά βρισκόταν τότε ο Νικήτας Σταματελόπουλος, ο Νικηταράς, με περίπου 300 άνδρες. Απέναντί τους βρέθηκε μια δύναμη πολλαπλάσια σε αριθμό.
Τα πέτρινα σπίτια γίνονται οχυρά
Ο Νικηταράς αποφάσισε να παραμείνει και να υπερασπιστεί το χωριό.
Οι άνδρες του χωρίστηκαν σε ομάδες και οχυρώθηκαν μέσα στα γερά πέτρινα σπίτια των Δολιανών, μετατρέποντας τον ίδιο τον οικισμό σε αμυντική θέση. Οι τοίχοι, τα παράθυρα και η διάταξη των σπιτιών τούς έδιναν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν έναν αντίπαλο με σαφή αριθμητική υπεροχή.
Ένα από αυτά τα σπίτια ήταν η οικία των αδελφών Χριστοφίλη. Εκεί οχυρώθηκε ο ίδιος ο Νικηταράς μαζί με ομάδα αγωνιστών.
Το σπίτι μετατράπηκε σε ταμπούρι.
Και το όνομα έμεινε.
Η Μάχη των Δολιανών
Η σύγκρουση κράτησε αρκετές ώρες. Οι οθωμανικές δυνάμεις επιχείρησαν επανειλημμένα να κάμψουν την αντίσταση των οχυρωμένων Ελλήνων, χωρίς όμως να καταφέρουν να ελέγξουν το χωριό.
Την ίδια ώρα μάχη διεξαγόταν και στα γειτονικά Βέρβενα, όπου οι ελληνικές δυνάμεις απέκρουσαν επίσης τις οθωμανικές επιθέσεις.
Τελικά οι δυνάμεις που είχαν εξέλθει από την Τριπολιτσά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.
Η νίκη είχε ιδιαίτερη σημασία. Ήταν ακόμη Μάιος του 1821 και η Επανάσταση βρισκόταν στους πρώτους μήνες της. Τίποτα δεν είχε κριθεί και κάθε επιτυχία απέναντι σε οργανωμένες και αριθμητικά ισχυρότερες δυνάμεις ενίσχυε το ηθικό των επαναστατών.
Η Μάχη των Δολιανών και η παράλληλη επιτυχία στα Βέρβενα συνέβαλαν επίσης στην ενίσχυση της πίεσης γύρω από την Τριπολιτσά, η πολιορκία της οποίας θα εξελισσόταν σε έναν από τους σημαντικότερους στόχους των επαναστατημένων Ελλήνων στην Πελοπόννησο.
Πώς ο Νικηταράς έγινε «Τουρκοφάγος»
Η Μάχη των Δολιανών συνδέθηκε καθοριστικά με τη φήμη του Νικηταρά.
Η γενναιότητα και η μαχητικότητά του στη σύγκρουση πέρασαν γρήγορα από στόμα σε στόμα και μετά τα Δολιανά καθιερώθηκε το προσωνύμιο με το οποίο θα έμενε γνωστός στην ελληνική ιστορία:
Νικηταράς ο Τουρκοφάγος.
Γύρω από το πώς ακριβώς γεννήθηκε το προσωνύμιο δημιουργήθηκαν με τα χρόνια διαφορετικές αφηγήσεις και λαϊκές παραδόσεις. Η ιστορική μνήμη, ωστόσο, το συνέδεσε στενά με τη δράση του στα Δολιανά και με την εντύπωση που προκάλεσε η πολεμική του ορμή εκείνη την ημέρα.
Η μάχη ήταν μία από τις πρώτες μεγάλες στιγμές της στρατιωτικής του πορείας και συνέβαλε αποφασιστικά στη δημιουργία του θρύλου που θα τον ακολουθούσε στα επόμενα χρόνια της Επανάστασης.
Το «Ταμπούρι του Νικηταρά»
Περισσότερα από διακόσια χρόνια μετά, ένα από τα σημαντικότερα σημεία της μάχης εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στο χωριό.
Η παλιά οικία Χριστοφίλη, όπου οχυρώθηκε ο Νικηταράς με τους άνδρες του, σώζεται και είναι γνωστή ως «Ταμπούρι του Νικηταρά».
Το κτίριο έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο και σήμερα στεγάζει το Ιστορικό και Εθνογραφικό Μουσείο Δολιανών, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της μάχης και της ιστορίας του τόπου.
Έτσι, η Μάχη των Δολιανών δεν αποτελεί απλώς ένα γεγονός που διαβάζουμε στα βιβλία της Επανάστασης. Ένα από τα πραγματικά σημεία όπου εκτυλίχθηκε βρίσκεται ακόμη εκεί, ανάμεσα στα πέτρινα σπίτια του χωριού.
Και ίσως γι’ αυτό, περπατώντας σήμερα στα Άνω Δολιανά, η ιστορία του 1821 μοιάζει λίγο πιο κοντινή. Γιατί πίσω από ένα παλιό πέτρινο σπίτι βρίσκεται ακόμη η ιστορία της μάχης που συνέδεσε για πάντα τα Δολιανά με τον Νικηταρά τον «Τουρκοφάγο».
